Một đội quân hùng hậu của hệ miễn dịch

Hãy tưởng tượng rằng bạn đang là kiến ​​trúc sư trưởng của hệ miễn dịch. Nhiệm vụ của bạn là tổ chức lực lượng phòng thủ chống lại hàng triệu kẻ xâm nhập chỉ đang chực chờ chiếm lấy cơ thể.

Bạn được toàn quyền xây dựng các phòng tuyến theo ý muốn, mặc dù bộ phận tài chính luôn nhắc nhở rằng ngân sách ở đây là rất eo hẹp và khẩn khoản yêu cầu bạn đừng có lãng phí một xu nào.

Vậy thì bạn sẽ giải quyết nhiệm vụ này như thế nào? Bạn sẽ bố trí lực lượng nào ở tiền tuyến và giữ lại lực lượng nào làm dự bị? Làm sao để vừa có thể phản ứng mạnh mẽ trước một cuộc xâm lược bất ngờ lại vừa ngăn chặn quân đội của mình bị kiệt sức quá nhanh? Bạn sẽ xoay xở ra sao trước quy mô khổng lồ của cơ thể và hàng triệu kẻ thù khác nhau mà bạn phải đối phó?

May mắn thay, hệ miễn dịch của bạn đã tìm ra rất nhiều các giải pháp tuyệt vời cho những vấn đề như thế này.

Như chúng ta đã biết, hệ miễn dịch không phải là một thực thể đơn lẻ mà là sự kết hợp của rất nhiều các thành phần khác nhau nhưng nhìn chung, chúng ta có thể chia chúng thành hai phần: Hệ miễn dịch bẩm sinh và Hệ miễn dịch thích ứng.

Hệ miễn dịch bẩm sinh

Hệ miễn dịch bẩm sinh bao gồm tất cả các cơ chế phòng thủ mà bạn đã có được ngay từ khi mới chào đời và có thể được huy động chỉ vài giây sau khi có một kẻ nào đó đã xâm nhập vào bên trong. 

Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của hệ thống này là nó đóng vai trò giống như “bộ não” của toàn bộ hệ miễn dịch. Nó có khả năng phân biệt đâu là “chúng ta” và đâu là “chúng nó”. Và ngay khi phát hiện ra một tác nhân lạ, nó sẽ ngay lập tức hành động. Tuy nhiên, các “vũ khí” của nó không được thiết kế để nhắm vào một kẻ thù cụ thể nào cả. Chẳng hạn, nó không có những loại vũ khí chuyên biệt để chống lại một chủng vi khuẩn E. coli cụ thể mà chỉ có thể chống lại vi khuẩn nói chung mà thôi. Phạm vi sử dụng của nó là rất lớn. 

Thế nhưng, nếu thiếu đi hệ miễn dịch bẩm sinh, bạn sẽ bị các vi sinh vật áp đảo và bị giết chết chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần. Hệ thống này đảm nhận phần việc nặng nhọc và trực tiếp tham gia vào phần lớn các cuộc giao tranh. Đại đa số các binh lính và lính gác của bạn đều thuộc về hệ miễn dịch bẩm sinh. Đây là những “chiến binh” thô bạo, ưa dùng vũ lực hơn là cái đầu chiến lược. 

Hầu hết các vi sinh vật xâm nhập thành công vào cơ thể bạn đều bị hệ miễn dịch bẩm sinh tiêu diệt mà bạn thậm chí không hề hay biết. Vì là tuyến phòng thủ đầu tiên, hệ miễn dịch bẩm sinh không chỉ có nhiệm vụ tung quân ra đối phó với hiểm nguy mà còn phải đưa ra những quyết định quan trọng:

Cuộc xâm nhập nguy hiểm đến mức nào? Kẻ thù đang tấn công là loại nào? Và liệu có cần huy động thêm các loại vũ khí hạng nặng hay không?

Những quyết định này mang tính sống còn vì chúng ảnh hưởng đến loại vũ khí mà toàn bộ hệ miễn dịch sẽ triển khai. Một cuộc xâm nhập của vi khuẩn đòi hỏi cách ứng phó hoàn toàn khác so với khi bị virus tấn công. Do đó, trong khi cuộc chiến đang diễn ra, hệ miễn dịch bẩm sinh sẽ thu thập thông tin, dữ liệu và đưa ra các quyết định mà trong nhiều trường hợp sẽ định đoạt số phận của bạn. Nếu hệ miễn dịch bẩm sinh của bạn nhận thấy một cuộc tấn công đủ nghiêm trọng, nó có khả năng kích hoạt và huy động tuyến phòng thủ thứ hai tham gia vào cuộc chiến.

Hệ miễn dịch thích ứng

Hệ miễn dịch thích ứng bao gồm các siêu tế bào chuyên biệt có nhiệm vụ điều phối và hỗ trợ tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể. Nó chứa đựng các “nhà máy” sản xuất những loại vũ khí protein hạng nặng cùng với các tế bào đặc biệt chuyên săn lùng và tiêu diệt những tế bào cơ thể đã bị nhiễm bệnh. 

Đặc điểm nổi bật nhất của hệ thống này chính là tính đặc hiệu: Hệ miễn dịch thích ứng “biết” rất rõ các thông tin về mọi kẻ xâm nhập: từ tên gọi, món ăn hay màu sắc yêu thích cho đến những hy vọng và ước mơ thầm kín nhất của chúng. Hệ miễn dịch thích ứng có hàng tá các phương án đối phó cụ thể cho từng loại vi sinh vật đang tồn tại trên hành tinh này – và cho cả những vi sinh vật có thể tiến hóa trong tương lai. 

Hãy thử nghĩ xem điều này đáng sợ đến mức nào. Chẳng hạn, nếu bạn là một vi khuẩn, mục tiêu duy nhất của bạn là xâm nhập vào cơ thể người và tìm nơi sinh sôi nảy nở; thế nhưng đột nhiên xuất hiện những “đặc vụ” nắm rõ tên tuổi, gương mặt, lịch sử cá nhân cũng như mọi bí mật thầm kín nhất của bạn, và chúng lại được trang bị vũ khí tận răng để chống lại bạn.

Trái ngược với hệ miễn dịch bẩm sinh thì hệ miễn dịch thích ứng chưa sẵn sàng hoạt động ngay khi bạn vừa mới chào đời. Mặc dù chúng ta thường coi hệ miễn dịch thích ứng là cơ chế phòng thủ tinh vi hơn nhưng một trong những chức năng quan trọng nhất của nó thực chất lại là củng cố sức mạnh cho hệ thống phòng thủ bẩm sinh bằng cách thúc đẩy các tế bào miễn dịch chiến đấu quyết liệt và hiệu quả hơn.

Vậy thì điều gì sẽ xảy ra nếu như các “phòng tuyến” của bạn bị phá vỡ?